CHROMATEXPERTENRozpoznawać|Opanowywać|ZapobiegaćNie dawaj Chrom(VI) szans!
DEENNLPL

Ekspertyza chromianowa

Związki chromu(VI)

Chrom(VI) i jego związki (chromiany) są substancjami niebezpiecznymi o działaniu rakotwórczym, częściowo także mutagennym i reprotoksycznym, oraz w pełni szkodliwymi dla środowiska.

Klasyfikacja

Klasy zagrożenia

Jon chromu(VI) (Cr6+)

Nr WE 606-053-1 · CAS 18540-29-9

  • H317 może powodować reakcję alergiczną skóry
  • H350 działanie rakotwórcze kat. 1B
  • H400 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne
  • H410 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki

Źródło: ECHA, wykaz C&L

Chromian wapnia (CaCrO4)

Nr WE 237-366-8 · CAS 13765-19-0

  • H302 działa szkodliwie po połknięciu
  • H350 działanie rakotwórcze kat. 1B
  • H400 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne
  • H410 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki

Źródło: ECHA, wykaz C&L

Chromian sodu (Na2CrO4)

Nr WE 231-889-5 · CAS 7775-11-3

  • H330 wdychanie grozi śmiercią
  • H350 działanie rakotwórcze kat. 1B
  • H340 działanie mutagenne kat. 1B
  • H360FD repr. 1B, może działać szkodliwie na płodność, może działać szkodliwie na dziecko w łonie matki
  • H400 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne
  • H410 działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki

Źródło: ECHA, wykaz C&L

Chrom(VI) i jego związki należą zatem w całości do kategorii substancji CMR (rakotwórczych, mutagennych i/lub reprotoksycznych); przede wszystkim jednak trzy wymienione tu wpisy są jednolicie sklasyfikowane jako rakotwórcze kat. 1B.

Powstawanie

Czym są chromiany?

Chromian wapnia na tekstylnej izolacji elektrociepłowni blokowej

Chromiany są solami kwasu chromowego (H2CrO4). Anion chromianowy CrO42− ma barwę żółtą i strukturę tetraedryczną.

Opisane tu chromiany, takie jak chromian wapnia lub sodu, powstają termochemicznie w reakcji tlenku chromu(III) (Cr2O3) z tlenkiem metalu alkalicznego (tlenkiem sodu) lub metalu ziem alkalicznych (tlenkiem wapnia) w obecności tlenu, chromian wapnia powyżej około 300 °C, chromian sodu już od około 200 °C.

Im wyższa zawartość chromu(III), im wyższa zawartość metali (ziem) alkalicznych i im wyższa temperatura, tym wyższy stopień utlenienia chromu(III) do chromu(VI).

Gdy materiały izolacyjne zawierające metale (ziem) alkaliczne stykają się z gorącymi elementami zawierającymi chrom, zwłaszcza przez drgania i obciążenia termiczne (ścieranie, zużycie) uwalniany jest tlenek wapnia lub tlenek sodu, który w wysokich temperaturach pracy trafia na tlenki chromu stali nierdzewnych. Z czasem powstaje chromian wapnia lub sodu, który osadza się jako żółty drobny proszek między wewnętrzną powierzchnią izolacji a powierzchnią gorącego elementu lub jest wznoszony przez ruchy termiczne w obszarze instalacji.

Przez długi czas żółte pyły błędnie uważano za osady siarki. Chromian wapnia powstaje także przy stosowaniu past montażowych lub materiałów uszczelniających zawierających wapń na śrubach, nakrętkach i połączeniach kołnierzowych zawierających chrom.

Analityka

Metoda rozstrzyga o wyniku

Oznaczanie chromu(VI) to analiza specjacyjna. Mierzony jest stopień utlenienia, który może się zmienić podczas przygotowania próbki. Dla termicznych materiałów izolacyjnych sytuacja się zaostrza, ponieważ matryca sama jest partnerem reakcji: bogata w wapń, zasadowa, a w stanie używanym przesycona sadzą, olejem i produktami korozji. Znormalizowana metoda dla tej matrycy nie istnieje; przeniesione metody dają według zajmującego się tym laboratorium wyniki zaniżone o 20 do 30 procent w łagodnych przypadkach i wartości bliskie zeru przy próbkach o wysokiej zawartości wapnia.

Metoda

Metoda SEEF

Niderlandzkie laboratorium SEEF B.V. opracowało dla matrycy materiału izolacyjnego własną metodę, która stabilizuje chrom(VI) w całym toku analizy i według własnych danych osiąga na wzbogaconych próbkach izolacji odzyski stale powyżej 80 procent.

W matrycy z 16 procentami cynku odzysk według NEN 5617 wyniósł 0,2 procent, w innej akredytowanej metodzie 6,5 procent, a w metodzie SEEF B.V. 35,3 procent.

seefbv.com

Test szybki

Dlaczego testy szybkie zawodzą

Kolorymetryczne testy szybkie są orientacyjnymi metodami ostrzegawczymi. Wynik dodatni jest wiarygodnym sygnałem ostrzegawczym. Z wyniku ujemnego nie można wywnioskować braku kontaminacji chromem(VI).

Francuskie badanie polowe Passeron i in. (2025) porównało testy szybkie w tych samych miejscach poboru z próbkami wymazowymi analizowanymi w laboratorium. Na turbosprężarce test szybki pozostał ujemny, laboratorium wykazało 869 ng chromu(VI).

Analiza przepisów: test szybki i neutralizacja

Test wymazowy

Próbka wymazowa analizowana w laboratorium

Do wiarygodnej oceny kontaminacji powierzchni potrzebne są reprezentatywne próbki wymazowe i laboratoryjne oznaczenia chromu(VI). Oceniają one inną część zagrożenia niż pomiary powietrza związane z czynnością.

Wynik dodatni dowodzi obecności. Wynik ujemny dotyczy badanego miejsca, badanej głębokości i granicy wykrywalności metody. Po potraktowaniu olejem penetrującym próbka nie daje użytecznego wyniku; przy WD-40 odzysk wyniósł 5,8 procent.

Francuskie badanie polowe, Passeron i in. (2025), konserwacja silników Diesla i okrętowych
Miejsce poboruWynik laboratoryjny Cr(VI)Kolorymetryczny test szybki
Kolektor wydechowy127 ngco najwyżej słabo zauważalnie dodatni
Turbosprężarka869 ngujemny
Śruba na wylocie turbosprężarki1 646 ngdodatni

Bezwzględne ilości Cr(VI) na próbkę. Źródła: Pominięty składnik, analiza V1.11, rozdział 17 i rozdział 19