CHROMAATEXPERTSHerkennen|Beheersen|VoorkomenGeef Chroom(VI) geen kans!
DEENNL

Chromaatexpertise

Chroom(VI)-verbindingen

Chroom(VI) en zijn verbindingen (chromaten) zijn kankerverwekkende, deels mutagene en reprotoxische en alle milieugevaarlijke stoffen.

Indeling

Gevarenklassen

Chroom(VI) als chroomtrioxide (CrO3)

EG-nr. 606-053-1 · CAS 18540-29-9

  • H317 kan een allergische huidreactie veroorzaken
  • H350 carcinogeen 1B
  • H400 zeer giftig voor in het water levende organismen
  • H410 zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen

Bron: ECHA, C&L-inventaris

Calciumchromaat (CaCrO4)

EG-nr. 237-366-8 · CAS 13765-19-0

  • H302 schadelijk bij inslikken
  • H350 carcinogeen 1B
  • H400 zeer giftig voor in het water levende organismen
  • H410 zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen

Bron: ECHA, C&L-inventaris

Natriumchromaat (Na2CrO4)

EG-nr. 231-889-5 · CAS 7775-11-3

  • H330 dodelijk bij inademing
  • H350 carcinogeen 1B
  • H340 mutageen 1B
  • H360FD repro 1B, kan de vruchtbaarheid schaden, kan het ongeboren kind schaden
  • H400 zeer giftig voor in het water levende organismen
  • H410 zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen

Bron: ECHA, C&L-inventaris

Chroom(VI) en zijn verbindingen behoren daarmee allemaal tot de CMR-stoffen (carcinogeen, mutageen en/of reprotoxisch), en zijn vooral uniform ingedeeld als carcinogeen 1B.

Vorming

Wat zijn chromaten?

Calciumchromaat op de textiele isolatie van een WKK-motor

Chromaten zijn zouten van chroomzuur (H2CrO4). Het chromaat-anion CrO42− is geel en heeft een tetraëdrische structuur.

De hier beschreven chromaten, zoals calcium- of natriumchromaat, ontstaan thermochemisch uit chroom(III)-oxide (Cr2O3), een alkalimetaaloxide (natriumoxide) of een aardalkalimetaaloxide (calciumoxide) bij temperaturen tussen ca. 250 °C en ca. 800 °C en in aanwezigheid van zuurstof.

Hoe hoger het chroom(III)-gehalte, het (aard)alkalimetaalgehalte en de temperatuur, des te hoger het aandeel van de oxidatie van chroom(III) tot chroom(VI).

Wanneer (aard)alkalimetaalhoudende isolatiematerialen in contact komen met chroomhoudende hete onderdelen, komen met name door trillingen en thermische belasting (afschuring, slijtage) calciumoxide of natriumoxide vrij, die bij hoge bedrijfstemperaturen de chroomoxiden van de roestvaststaallegeringen raken. In de loop van de tijd ontstaat calcium- of natriumchromaat, dat zich als fijn geel poeder afzet tussen isolatie en heet onderdeel of door thermiek in de installatie wordt verwerveld.

Lange tijd werd het gele stof voor zwavelafzetting gehouden. Calciumchromaat ontstaat ook door calciumhoudende montagepasta of afdichtingsmateriaal op chroomhoudende bouten, moeren en flensverbindingen.

Analyse

De methode beslist over de bevinding

De bepaling van chroom(VI) is een speciatieanalyse. Gemeten wordt een oxidatietoestand, en die kan tijdens de monstervoorbereiding veranderen. Bij warmte-isolatie is de matrix zelf de reactiepartner: calciumrijk, basisch en in gebruikte toestand vermengd met roet, olie en corrosieproducten. Een genormeerde methode voor deze matrix bestaat niet; volgens het betrokken laboratorium leveren overgenomen methoden in milde gevallen 20 tot 30 procent te lage uitkomsten en bij sterk calciumhoudende monsters waarden bijna nul.

Methode

De SEEF-methode

Het Nederlandse laboratorium SEEF B.V. heeft voor de matrix isolatiemateriaal een eigen methode ontwikkeld, die chroom(VI) over de gehele analyse stabiliseert en volgens eigen opgave op gedoteerde isolatiemonsters terugvindingen van structureel boven 80 procent bereikt.

In een matrix met 16 procent zink was de terugvinding volgens NEN 5617 0,2 procent, met een andere geaccrediteerde methode 6,5 procent en met de methode van SEEF B.V. 35,3 procent.

seefbv.com

Sneltest

Waarom sneltests falen

Colorimetrische sneltests zijn oriënterende waarschuwingsmethoden. Een positieve uitslag is een betrouwbaar waarschuwingssignaal. Uit een negatieve uitslag volgt niet dat er geen chroom(VI)-contaminatie is.

De Franse veldstudie van Passeron et al. (2025) vergeleek de sneltests op dezelfde bemonsteringspunten met in het laboratorium geanalyseerde veegmonsters. Op de turbolader was de sneltest negatief, het laboratorium vond 869 ng chroom(VI).

Regelgevingsanalyse sneltest en neutralisatie

Veegmonster

Het in het laboratorium geanalyseerde veegmonster

Een betrouwbare beoordeling van oppervlaktecontaminatie vraagt representatieve veegmonsters en laboratoriumbepaling van chroom(VI). Zij beoordelen een ander deel van het gevaar dan werkzaamheidsgebonden luchtmetingen.

Een positieve uitslag bewijst de aanwezigheid. Een negatieve uitslag geldt voor het geteste punt, de geteste diepte en tot de detectiegrens van de methode. Na behandeling met kruipolie levert het monster geen bruikbare uitslag; met WD-40 was de terugvinding 5,8 procent.

Franse veldstudie, Passeron et al. (2025), onderhoud van diesel- en scheepsmotoren
BemonsteringspuntLaboratorium Cr(VI)Colorimetrische sneltest
Uitlaatspruitstuk127 nghooguit zwak positief
Turbolader869 ngnegatief
Bout aan de turbo-uitgang1.646 ngpositief

Absolute hoeveelheden Cr(VI) per monster. Bronnen: Het over het hoofd geziene ingrediënt, vakanalyse V1.11, paragraaf 17 en paragraaf 19