Chroom(VI)-verbindingen
Chromaten
Calciumchromaat
Natriumchromaat
Chroom(VI) en zijn verbindingen (chromaten) zijn kankerverwekkende, deels als mutageen en reprotoxisch en volledig als milieugevaarlijk ingedeelde gevaarlijke stoffen, in de volgende gevarenklassen:
Chroom(VI) als chroomtrioxide (CrO3) (EG-nr. 606-053-1; CAS 18540-29-9)
H317 - kan huidirritatie veroorzaken
H350 - carcinogeen 1B
H400 - zeer giftig voor in het water levende organismen
H410 - zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen
Chroom(VI) als calciumchromaat (CaCrO4) (EG-nr. 237-366-8; CAS 13765-19-0)
H302 - schadelijk bij inslikken
H350 - carcinogeen 1B
H400 - zeer giftig voor in het water levende organismen
H410 - zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen
Bron: https://echa.europa.eu/de/information-on-chemicals/cl-inventory-database/-/discli/details/52650
Chroom(VI) als natriumchromaat (CrNa2O4) (EG-nr. 231-889-5; CAS 18540-29-9)
H330 - dodelijk bij inademing
H350 - carcinogeen 1B
H340 - mutageen 1B
H360 FD - repro 1B - Kan de vruchtbaarheid schaden. Kan het ongeboren kind schaden.
H400 - zeer giftig voor in het water levende organismen
H410 - zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen
Chroom(VI) en zijn verbindingen behoren daarmee allemaal tot de categorie van de zogenaamde „CMR-stoffen” (carcinogeen, mutageen en/of reprotoxisch), maar zijn vooral uniform ingedeeld als carcinogeen 1B!
De Chromaatexperts informeren
Wat zijn chromaten?
Chroom(VI)-verbindingen
Chromaten zijn zouten van chroomzuur (H2CrO4). Het chromaat-anion CrO42− heeft een gele kleur en een tetraëdrische structuur.
(Bron: https://www.chemie.de/lexikon/Chromate.html)
Zeswaardige chroomverbindingen zoals chromaten zijn oxidaties van chroom en zijn het resultaat van een thermochemische reactie van meerdere elementen.
De op deze website beschreven chromaten, zoals calcium- of natriumchromaat, ontstaan thermochemisch door een verbinding van chroom(III)-oxide [Cr2O3], een alkalimetaaloxide (natriumoxide [NaO]) of aardalkalimetaaloxide (calciumoxide [CaO]) bij temperaturen tussen ca. 250°C en ca. 800°C en in aanwezigheid van zuurstof [O2].
Hoe hoger het chroom(III)-gehalte, hoe hoger het (aard)alkalimetaalgehalte en hoe hoger de temperatuur, des te hoger is het aandeel van de zogenoemde „hoogoxidatie” van chroom(III) tot chroom(VI).
CHROMATEN OP DE WERKPLEK
Calciumchromaat bij textiele isolatie van motoren in WKK-installaties
-
De isolatiematerialen die tegenwoordig worden gebruikt, bevatten alkali- of aardalkalimetalen, in het bijzonder calcium of natrium.
-
Verbrandingsmotoren (op gas, diesel/benzine of waterstof), turbines (op gas of stoom, deels ook op waterstof) of andere onderdelen (leidingen, componenten van de uitlaatgasafvoer e.d.) van energieopwekkende installaties bestaan uit roestvast staal met chroomlegeringen.
De bedrijfstemperatuur van energieopwekkende installaties kan tot 750°C bedragen. Daarom is een groot deel van de installaties „geïsoleerd”, dat wil zeggen voorzien van ten minste één (alkali- en/of aardalkalimetaalhoudende), vaak echter ook meerlaagse „isolatie” (warmteopslag, hittebescherming, energiebesparing).
Onder energieopwekkende installaties verstaan wij WKK-installaties en warmtekrachtkoppelingsinstallaties, onder meer in de biogassector, maar ook lokale energiecentrales, afvalverbrandingsinstallaties en ook kerncentrales.
Alleen al in Duitsland zijn bijvoorbeeld meer dan 10.000 biogasinstallaties in bedrijf!
Wanneer de (aard)alkalimetaalhoudende isolatiematerialen in contact komen met de chroomhoudende hete onderdelen, komen met name door trillingen en thermische belasting (afschuring, slijtage) calciumoxide of natriumoxide vrij, die bij hoge bedrijfstemperaturen in contact komen met chroomoxiden van de roestvaststaallegeringen.
In de loop van de tijd ontstaat calcium- of natriumchromaat, dat zich als fijn geel poeder afzet tussen het binnenoppervlak van het isolatiemateriaal en het oppervlak van het hete onderdeel, of door thermiek in de omgeving van de installatie wordt verwerveld.
Lange tijd werd het gele stof ten onrechte voor zwavelafzettingen gehouden. Inmiddels weten wij echter dat het om chroom(VI)-verbindingen zoals calcium- of natriumchromaat gaat!
Calciumchromaat ontstaat ook door het gebruik van calciumhoudende montagepasta's of afdichtingsmaterialen op chroomhoudende bouten, moeren en flensverbindingen!
